第 11 节 · SECTION 11
在宥第十一
# src: ZHUANG 11.1.1 Guo Qingfan 364; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
聞在宥天下,不聞治天下也。在之也者,恐天下之淫其性也;宥之也者,恐天下之遷其德也。天下不淫其性,不遷其德,有治天下者哉!
# src: ZHUANG 11.1.2 Guo Qingfan 364; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
昔堯之治天下也,使天下欣欣焉人樂其性,是不恬也;桀之治天下也,使天下瘁瘁焉人苦其性,是不愉也。夫不恬不愉,非德也。非德也而可長久者,天下无之。
# src: ZHUANG 11.1.3 Guo Qingfan 365; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
人大喜邪?毗於陽;大怒邪?毗於陰。陰陽并毗,四時不至,寒暑之和不成,其反傷人之形乎!
# src: ZHUANG 11.1.4 Guo Qingfan 365; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
使人喜怒失位,居處无常,思慮不自得,中道不成章,於是乎天下始喬詰卓鷙,而後有盜跖曾史之行。
# src: ZHUANG 11.1.5 Guo Qingfan 365; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
故舉天下以賞其善者不足,舉天下以罰其惡者不給,故天下之大不足以賞罰。自三代以下者,匈匈焉終以賞罰為事,彼何暇安其性命之情哉!
# src: ZHUANG 11.1.6 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
而且說明邪?是淫於色也;說聰邪?是淫於聲也;說仁邪?是亂於德也;說義邪?是悖於理也;
# src: ZHUANG 11.1.7 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
說禮邪?是相於技也;說樂邪?是相於淫也;說聖邪?是相於藝也;說知邪?是相於疵也。
# src: ZHUANG 11.1.8 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
天下將安其性命之情,之八者,存可也,亡可也;
# src: ZHUANG 11.1.9 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
天下將不安其性命之情,之八者,乃始臠卷傖囊而亂天下也。而天下乃始尊之惜之,甚矣天下之惑也!
# src: ZHUANG 11.1.10 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
豈直過也而去之邪!乃齊戒以言之,跪坐以進之,鼓歌以儛之,吾若是何哉!
# src: ZHUANG 11.1.11 Guo Qingfan 369; Wang Shumin 375; Fang Yong 275; Chen Guying 271
# dating: 8110
故君子不得已而臨莅天下,莫若无為。无為也而後安其性命之情。故貴以身於為天下,則可以託天下;
# src: ZHUANG 11.1.12 Guo Qingfan 369; Wang Shumin 375; Fang Yong 275; Chen Guying 271
# dating: 8110
愛以身於為天下,則可以寄天下。故君子苟能无解其五藏,无擢其聰明;尸居而龍見,淵默而雷聲,
# src: ZHUANG 11.1.13 Guo Qingfan 369; Wang Shumin 375; Fang Yong 275; Chen Guying 271
# dating: 8110
神動而天隨,從容无為而萬物炊累焉。吾又何暇治天下哉!
# src: ZHUANG 11.2.1 Guo Qingfan 371; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
崔瞿問於老聃曰:「不治天下,安臧人心?」老聃曰:「汝慎无攖人心。人心排下而進上,上下囚殺,
# src: ZHUANG 11.2.2 Guo Qingfan 371; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
淖約柔乎剛彊。廉劌彫琢,其熱焦火,其寒凝冰。其疾俛仰之間,而再撫四海之外,
# src: ZHUANG 11.2.3 Guo Qingfan 371; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
其居也淵而靜,其動也縣而天。僨驕而不可係者,其唯人心乎!」
# src: ZHUANG 11.2.4 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
昔者黃帝始以仁義攖人之心,堯舜於是乎股无胈,脛无毛,以養天下之形,愁其五藏以為仁義,矜其血氣以規法度。
# src: ZHUANG 11.2.5 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
然猶有不勝也,堯於是放讙兜於崇山,投三苗於三峗,流共工於幽都,此不勝天下也。
# src: ZHUANG 11.2.6 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
夫施及三王而天下大駭矣。下有桀跖,上有曾史,而儒墨畢起。於是乎喜怒相疑,愚知相欺,善否相非,誕信相譏,而天下衰矣;
# src: ZHUANG 11.2.7 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 274
# dating: 8110
大德不同,而性命爛漫矣;天下好知,而百姓求竭矣。於是乎釿鋸制焉,繩墨殺焉,椎鑿決焉。天下脊脊大亂,罪在攖人心。
# src: ZHUANG 11.2.8 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 274
# dating: 8110
故賢者伏處大山嵁巖之下,而萬乘之君憂慄乎廟堂之上。
# src: ZHUANG 11.2.9 Guo Qingfan 377; Wang Shumin 385; Fang Yong 279; Chen Guying 274
# dating: 8110
今世殊死者相枕也,桁楊者相推也,刑戮者相望也,而儒墨乃始離跂攘臂乎桎梏之間。意,甚矣哉!其无愧而不知恥也甚矣!
# src: ZHUANG 11.2.10 Guo Qingfan 377; Wang Shumin 385; Fang Yong 279; Chen Guying 274
# dating: 8110
吾未知聖知之不為桁楊椄槢也,仁義之不為桎梏鑿枘也,焉知曾史之不為桀跖嚆矢也!故曰:「絕聖棄知,而天下大治。」
# src: ZHUANG 11.3.1 Guo Qingfan 379; Wang Shumin 387; Fang Yong 2i4; Chen Guying 278
# dating: 8110
黃帝立為天子十九年,令行天下,聞廣成子在於空同之上,故往見之,曰:「我聞吾子達於至道,
# src: ZHUANG 11.3.2 Guo Qingfan 379; Wang Shumin 387; Fang Yong 2i4; Chen Guying 278
# dating: 8110
敢問至道之精。吾欲取天地之精,以佐五穀,以養民人,吾又欲官陰陽,以遂群生,為之柰何?」
# src: ZHUANG 11.3.3 Guo Qingfan 380; Wang Shumin 387; Fang Yong 2i4; Chen Guying 278
# dating: 8110
廣成子曰:「而所欲問者,物之質也;而所欲官者,物之殘也。自而治天下,雲氣不待族而雨,草木不待黃而落,日月之光益以荒矣。而佞人之心翦翦者,又奚足以語至道!」
# src: ZHUANG 11.3.4 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
黃帝退,捐天下,築特室,席白茅,間居三月,復往邀之。廣成子南首而臥,黃帝順下風膝行而進,
# src: ZHUANG 11.3.5 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
再拜稽首而問曰:「聞吾子達於至道,敢問,治身柰何而可以長久?」廣成子蹶然而起,曰:「善哉問乎!來!吾語女至道。至道之精,窈窈冥冥;至道之極,昏昏默默。
# src: ZHUANG 11.3.6 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
无視无聽,抱神以靜,形將自正。必靜必清,无勞女形,无搖女精,乃可以長生。
# src: ZHUANG 11.3.7 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
目无所見,耳无所聞,心无所知,女神將守形,形乃長生。慎女內,閉女外,多知為敗。
# src: ZHUANG 11.3.8 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
我為女遂於大明之上矣,至彼至陽之原也;為女入於窈冥之門矣,至彼至陰之原也。天地有官,陰陽有藏,慎守女身,物將自壯。
# src: ZHUANG 11.3.9 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
我守其一以處其和,故我脩身千二百歲矣,吾形未常衰。」黃帝再拜稽首曰:「廣成子之謂天矣!」
# src: ZHUANG 11.3.10 Guo Qingfan 3i3; Wang Shumin 392; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
廣成子曰:「來!余語女。彼其物无窮,而人皆以為有終;彼其物无測,而人皆以為有極。得吾道者,上為皇而下為王;
# src: ZHUANG 11.3.11 Guo Qingfan 3i3; Wang Shumin 392; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
失吾道者,上見光而下為土。今夫百昌皆生於土而反於土,故余將去女,入无窮之門,以遊无極之野。
# src: ZHUANG 11.3.12 Guo Qingfan 3i4; Wang Shumin 392; Fang Yong 285; Chen Guying 279
# dating: 8110
吾與日月參光,吾與天地為常。當我,緡乎!遠我,昏乎!人其盡死,而我獨存乎!」
# src: ZHUANG 11.4.1 Guo Qingfan 385; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
雲將東遊,過扶搖之枝,而適遭鴻蒙。鴻蒙方將拊脾雀躍而遊。
# src: ZHUANG 11.4.2 Guo Qingfan 385; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
雲將見之,倘然止,贄然立,曰:「叟何人邪?叟何為此?」鴻蒙拊脾雀躍不輟,對雲將曰:「遊!」
# src: ZHUANG 11.4.3 Guo Qingfan 386; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
雲將曰:「朕願有問也。」鴻蒙仰而視雲將曰:「吁!」雲將曰:「天氣不和,地氣鬱結,六氣不調,四時不節。今我願合六氣之精以育群生,為之柰何?」
# src: ZHUANG 11.4.4 Guo Qingfan 386; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
鴻蒙拊脾雀躍掉頭曰:「吾弗知!吾弗知!」雲將不得問。
# src: ZHUANG 11.4.5 Guo Qingfan 387; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
又三年,東遊,過有宋之野而適遭鴻蒙。雲將大喜,行趨而進曰:「天忘朕邪?天忘朕邪?」再拜稽首,願聞於鴻蒙。
# src: ZHUANG 11.4.6 Guo Qingfan 388; Wang Shumin 396; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
鴻蒙曰:「浮遊,不知所求;猖狂,不知所往;遊者鞅掌,以觀无妄。朕又何知!」
# src: ZHUANG 11.4.7 Guo Qingfan 388; Wang Shumin 396; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
雲將曰:「朕也自以為猖狂,而民隨予所往;朕也不得已於民,今則民之放也。願聞一言。」
# src: ZHUANG 11.4.8 Guo Qingfan 389; Wang Shumin 396; Fang Yong 288; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
鴻蒙曰:「亂天之經,逆物之情,玄天弗成;解獸之群,而鳥皆夜鳴;災及草木,禍及止蟲。意,治人之過也!」
# src: ZHUANG 11.4.9 Guo Qingfan 389; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
雲將曰:「然則吾柰何?」鴻蒙曰:「意,毒哉!僊僊乎歸矣。」
# src: ZHUANG 11.4.10 Guo Qingfan 390; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
雲將曰:「吾遇天難,願聞一言。」鴻蒙曰:「意!心養。汝徒處无為,而物自化。
# src: ZHUANG 11.4.11 Guo Qingfan 390; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
墮爾形體,吐爾聰明,倫與物忘;大同乎涬溟,解心釋神,莫然无魂。萬物云云,各復其根,各復其根而不知;
# src: ZHUANG 11.4.12 Guo Qingfan 390; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
渾渾沌沌,終身不離;若彼知之,乃是離之。无問其名,无闚其情,物故自生。」
# src: ZHUANG 11.4.13 Guo Qingfan 390; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
雲將曰:「天降朕以德,示朕以默;躬身求之,乃今也得。」再拜稽首,起辭而行。
# src: ZHUANG 11.5.1 Guo Qingfan 392; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
世俗之人,皆喜人之同乎己,而惡人之異於己也。同於己而欲之,異於己而不欲者,以出乎眾為心也。夫以出乎眾為心者,曷常出乎眾哉!
# src: ZHUANG 11.5.2 Guo Qingfan 392; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
因眾以寧所聞,不如眾技眾矣。而欲為人之國者,此攬乎三王之利而不見其患者也。此以人之國僥倖也,幾何僥倖而不喪人之國乎!
# src: ZHUANG 11.5.3 Guo Qingfan 392; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
其存人之國也,无萬分之一;而喪人之國也,一不成而萬有餘喪矣。悲夫,有土者之不知也!
# src: ZHUANG 11.5.4 Guo Qingfan 394; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
夫有土者,有大物也。有大物者,不可以物;物而不物,故能物物。明乎物物者之非物也,豈獨治天下百姓而已哉!
# src: ZHUANG 11.5.5 Guo Qingfan 394; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
出入六合,遊乎九州,獨往獨來,是謂獨有。獨有之人,是之謂至貴。
# src: ZHUANG 11.5.6 Guo Qingfan 395; Wang Shumin 405; Fang Yong 293; Chen Guying 290
# dating: 8110
大人之教,若形之於影,聲之於嚮。有問而應之,盡其所懷,為天下配。處乎无嚮,行乎无方。挈汝適復之撓撓,以遊无端;
# src: ZHUANG 11.5.7 Guo Qingfan 395; Wang Shumin 405; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
出入无旁,與日无始;頌論形軀,合乎大同,大同而无己。无已,惡乎得有有!
# src: ZHUANG 11.5.8 Guo Qingfan 395; Wang Shumin 405; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
覩有者,昔之君子;覩无者,天地之友。
# src: ZHUANG 11.5.9 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 296; Chen Guying 288
# dating: 8110
賤而不可不任者,物也;卑而不可不因者,民也;匿而不可不為者,事也;麤而不可不陳者,法也;
# src: ZHUANG 11.5.10 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 296; Chen Guying 288
# dating: 8110
遠而不可不居者,義也;親而不可不廣者,仁也;節而不可不積者,禮也;中而不可不高者,德也;一而不可不易者,道也;神而不可不為者,天也。
# src: ZHUANG 11.5.11 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 296; Chen Guying 288
# dating: 8110
故聖人觀於天而不助,成於德而不累,出於道而不謀,會於仁而不恃,
# src: ZHUANG 11.5.12 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 297; Chen Guying 288
# dating: 8110
薄於義而不積,應於禮而不諱,接於事而不辭,齊於法而不亂,恃於民而不輕,因於物而不去。
# src: ZHUANG 11.5.13 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 297; Chen Guying 288
# dating: 8110
物者莫足為也,而不可不為。不明於天者,不純於德;不通於道者,无自而可;不明於道者,悲夫!
# src: ZHUANG 11.5.14 Guo Qingfan 401; Wang Shumin 408; Fang Yong 297; Chen Guying 288
# dating: 8110
何謂道?有天道,有人道。无為而尊者,天道也;有為而累者,人道也。
# src: ZHUANG 11.5.15 Guo Qingfan 401; Wang Shumin 408; Fang Yong 297; Chen Guying 288
# dating: 8110
主者,天道也;臣者,人道也。天道之與人道也,相去遠矣,不可不察也。