返回首页返回书籍《庄子》
目录
第 17 / 33 节

第 17 节 · SECTION 17

秋水第十七

# src: ZHUANG 17.1.1 Guo Qingfan 561; Wang Shumin 5i1; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

秋水時至,百川灌河,涇流之大,兩涘渚崖之間,不辯牛馬。於是焉河伯欣然自喜,以天下之美為盡在己。順流而東行,至於北海,東面而視,不見水端,

# src: ZHUANG 17.1.2 Guo Qingfan 561; Wang Shumin 5i1; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

於是焉河伯始旋其面目,望洋向若而歎曰:「野語有之曰:『聞道百,以為莫己若』者,我之謂也。

# src: ZHUANG 17.1.3 Guo Qingfan 561; Wang Shumin 5i1; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

且夫我嘗聞少仲尼之聞而輕伯夷之義者,始吾弗信;今我睹子之難窮也,吾非至於子之門則殆矣,吾長見笑於大方之家。」

# src: ZHUANG 17.1.4 Guo Qingfan 563; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

北海若曰:「井鼃不可以語於海者,拘於虛也;夏蟲不可以語於冰者,篤於時也;曲士不可以語於道者,束於教也。

# src: ZHUANG 17.1.5 Guo Qingfan 563; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

今爾出於崖涘,觀於大海,乃知爾醜,爾將可與語大理矣。天下之水,莫大於海,萬川歸之,不知何時止而不盈;尾閭泄之,不知何時已而不虛;

# src: ZHUANG 17.1.6 Guo Qingfan 563; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

春秋不變,水旱不知。此其過江河之流,不可為量數。而吾未嘗以此自多者,自以比形於天地而受氣於陰陽,吾在於天地之間,猶小石小木之在大山也,方存乎見少,又奚以自多!

# src: ZHUANG 17.1.7 Guo Qingfan 563; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 434; Chen Guying 411

# dating: 8110

計四海之在天地之間也,不似礨空之在大澤乎?計中國之在海內,不似稊米之在太倉乎?號物之數謂之萬,人處一焉;

# src: ZHUANG 17.1.8 Guo Qingfan 564; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 434; Chen Guying 411

# dating: 8110

人卒九州,穀食之所生,舟車之所通,人處一焉;此其比萬物也,不似豪末之在於馬體乎?

# src: ZHUANG 17.1.9 Guo Qingfan 564; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 434; Chen Guying 412

# dating: 8110

五帝之所連,三王之所爭,仁人之所憂,任士之所勞,盡此矣。伯夷辭之以為名,仲尼語之以為博,此其自多也,不似爾向之自多於水乎?」

# src: ZHUANG 17.1.10 Guo Qingfan 568; Wang Shumin 591; Fang Yong 434; Chen Guying 416

# dating: 8110

河伯曰:「然則吾大天地而小豪末,可乎?」

# src: ZHUANG 17.1.11 Guo Qingfan 568; Wang Shumin 591; Fang Yong 434; Chen Guying 416

# dating: 8110

北海若曰:「否。量夫物,无窮,時无止,分无常,終始无故。是故大知觀於遠近,故小而不寡,大而不多,知量无窮;

# src: ZHUANG 17.1.12 Guo Qingfan 568; Wang Shumin 591; Fang Yong 434; Chen Guying 416

# dating: 8110

證曏今故,故遙而不悶,掇而不跂,知時无止;察乎盈虛,故得而不喜,失而不憂,知分之无常也;明乎坦塗,故生而不說,死而不禍,知終始之不可故也。

# src: ZHUANG 17.1.13 Guo Qingfan 568; Wang Shumin 591; Fang Yong 434; Chen Guying 416

# dating: 8110

計人之所知,不若其所不知;其生之時,不若未生之時;以其至小求窮其至大之域,是故迷亂而不能自得也。由此觀之,又何以知豪末之足以定至細之倪!又何以知天地之足以窮至大之域!」

# src: ZHUANG 17.1.14 Guo Qingfan 572; Wang Shumin 593; Fang Yong 434; Chen Guying 418

# dating: 8110

河伯曰:「世之議者皆曰:『至精无形,至大不可圍。』是信情乎?」

# src: ZHUANG 17.1.15 Guo Qingfan 572; Wang Shumin 593; Fang Yong 434; Chen Guying 418

# dating: 8110

北海若曰:「夫自細視大者不盡,自大視細者不明。夫精,小之微也;垺,大之殷也;故異便。

# src: ZHUANG 17.1.16 Guo Qingfan 572; Wang Shumin 593; Fang Yong 434; Chen Guying 418

# dating: 8110

此勢之有也。夫精粗者,期於有形者也;无形者,數之所不能分也;不可圍者,數之所不能窮也。可以言論者,物之粗也;可以意致者,物之精也;

# src: ZHUANG 17.1.17 Guo Qingfan 572; Wang Shumin 593; Fang Yong 434; Chen Guying 418

# dating: 8110

言之所不能論,意之所不能察致者,不期精粗焉。

# src: ZHUANG 17.1.18 Guo Qingfan 574; Wang Shumin 593; Fang Yong 435; Chen Guying 418

# dating: 8110

是故大人之行,不出乎害人,不多仁恩;動不為利,不賤門隸;貨財弗爭,不多辭讓;事焉不借人,不多食乎力,不賤貪汙;

# src: ZHUANG 17.1.19 Guo Qingfan 574; Wang Shumin 593; Fang Yong 435; Chen Guying 418

# dating: 8110

行殊乎俗,不多辟異;為在從眾,不賤佞諂;世之爵祿不足以為勸,戮恥不足以為辱;知是非之不可為分,細大之不可為倪。聞曰:『道人不聞,至德不得,大人无己。』約分之至也。」

# src: ZHUANG 17.1.20 Guo Qingfan 577; Wang Shumin 597; Fang Yong 435; Chen Guying 420

# dating: 8110

河伯曰:「若物之外,若物之內,惡至而倪貴賤?惡至而倪小大?」

# src: ZHUANG 17.1.21 Guo Qingfan 577; Wang Shumin 597; Fang Yong 435; Chen Guying 420

# dating: 8110

北海若曰:「以道觀之,物无貴賤;以物觀之,自貴而相賤;以俗觀之,貴賤不在己。以差觀之,因其所大而大之,則萬物莫不大;因其所小而小之,則萬物莫不小;

# src: ZHUANG 17.1.22 Guo Qingfan 577; Wang Shumin 597; Fang Yong 435; Chen Guying 420

# dating: 8110

知天地之為稊米也,知豪末之為丘山也,則差數覩矣。以功觀之,因其所有而有之,則萬物莫不有;因其所无而无之,則萬物莫不无;知東西之相反而不可以相无,則功分定矣。

# src: ZHUANG 17.1.23 Guo Qingfan 578; Wang Shumin 597; Fang Yong 435; Chen Guying 421

# dating: 8110

以趣觀之,因其所然而然之,則萬物莫不然;因其所非而非之,則萬物莫不非;知堯桀之自然而相非,則趣操覩矣。

# src: ZHUANG 17.1.24 Guo Qingfan 580; Wang Shumin 600; Fang Yong 435; Chen Guying 421

# dating: 8110

「昔者堯舜讓而帝,之噲讓而絕;湯武爭而王,白公爭而滅。由此觀之,爭讓之禮,堯桀之行,貴賤有時,未可以為常也。

# src: ZHUANG 17.1.25 Guo Qingfan 580; Wang Shumin 600; Fang Yong 435; Chen Guying 421

# dating: 8110

梁麗可以衝城,而不可以窒穴,言殊器也;騏驥驊騮,一日而馳千里,捕鼠不如狸狌,言殊技也;鴟鵂夜撮蚤,察豪末,晝出瞋目而不見丘山,言殊性也。

# src: ZHUANG 17.1.26 Guo Qingfan 580; Wang Shumin 600; Fang Yong 435; Chen Guying 421

# dating: 8110

故曰:蓋師是而无非,師治而无亂乎?是未明天地之理,萬物之情者也。是猶師天而无地,師陰而无陽,其不可行明矣。然且語而不舍,非愚則誣也。

# src: ZHUANG 17.1.27 Guo Qingfan 580; Wang Shumin 600; Fang Yong 436; Chen Guying 421

# dating: 8110

帝王殊禪,三代殊繼。差其時,逆其俗者,謂之篡之夫;當其時,順其俗者,謂之義之徒。默默乎河伯!女惡知貴賤之門,小大之家!」

# src: ZHUANG 17.1.28 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

河伯曰:「然則我何為乎,何不為乎?吾辭受趣舍,吾終柰何?」

# src: ZHUANG 17.1.29 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

北海若曰:「以道觀之,何貴何賤,是謂反衍;无拘而志,與道大蹇。何少何多,是謂謝施;

# src: ZHUANG 17.1.30 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

无一而行,與道參差。嚴嚴乎若國之有君,其无私德;繇繇乎若祭之有社,其无私福;泛泛乎(其)若四方之无窮,其无所畛域。兼懷萬物,其孰承翼?是謂无方。

# src: ZHUANG 17.1.31 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

萬物一齊,孰短孰長?道无終始,物有死生,不恃其成;一虛一滿,不位乎其形。年不可舉,時不可止;消息盈虛,終則有始。是所以語大義之方,論萬物之理也。

# src: ZHUANG 17.1.32 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

物之生也,若驟若馳,无動而不變,无時而不移。何為乎,何不為乎?夫固將自化!」

# src: ZHUANG 17.1.33 Guo Qingfan 588; Wang Shumin 610; Fang Yong 436; Chen Guying 427

# dating: 8110

河伯曰:「然則何貴於道邪?」

# src: ZHUANG 17.1.34 Guo Qingfan 588; Wang Shumin 610; Fang Yong 436; Chen Guying 427

# dating: 8110

北海若曰:「知道者必達於理,達於理者必明於權,明於權者不以物害己。至德者,火弗能熱,水弗能溺,寒暑弗能害,禽獸弗能賊。

# src: ZHUANG 17.1.35 Guo Qingfan 588; Wang Shumin 610; Fang Yong 436; Chen Guying 427

# dating: 8110

非謂其薄之也,言察乎安危,寧於禍福,謹於去就,莫之能害也。故曰:天在內,人在外,德在乎天。

# src: ZHUANG 17.1.36 Guo Qingfan 588; Wang Shumin 610; Fang Yong 436; Chen Guying 427

# dating: 8110

知夫人之行,本乎天,位乎得;蹢䠱而屈伸,反要而語極。」

# src: ZHUANG 17.1.37 Guo Qingfan 590; Wang Shumin 610; Fang Yong 437; Chen Guying 428

# dating: 8110

曰:「何謂天,何謂人?」

# src: ZHUANG 17.1.38 Guo Qingfan 590; Wang Shumin 610; Fang Yong 437; Chen Guying 428

# dating: 8110

北海若曰:「牛馬四足,是謂天;落馬首,穿牛鼻,是謂人。故曰:无以人滅天,无以故滅命,无以得殉名。謹守而勿失,是謂反其真。」

# src: ZHUANG 17.2.1 Guo Qingfan 591; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

夔憐蚿,蚿憐蛇,蛇憐風,風憐目,目憐心。

# src: ZHUANG 17.2.2 Guo Qingfan 592; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

夔謂蚿曰:「吾以一足趻踔而行,予无如矣。今子之使萬足,獨柰何?」

# src: ZHUANG 17.2.3 Guo Qingfan 593; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

蚿曰:「不然。子不見夫唾者乎?噴則大者如珠,小者如霧,雜而下者不可勝數也。今予動吾天機,而不知其所以然。」

# src: ZHUANG 17.2.4 Guo Qingfan 593; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

蚿謂蛇曰:「吾以眾足行,而不及子之无足,何也?」

# src: ZHUANG 17.2.5 Guo Qingfan 593; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

蛇曰:「夫天機之所動,何可易邪?吾安用足哉!」

# src: ZHUANG 17.2.6 Guo Qingfan 594; Wang Shumin 614; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

蛇謂風曰:「予動吾脊脅而行,則有似也。今子蓬蓬然起於北海,蓬蓬然入於南海,而似无有,何也?」

# src: ZHUANG 17.2.7 Guo Qingfan 594; Wang Shumin 614; Fang Yong 450; Chen Guying 430

# dating: 8110

風曰:「然。予蓬蓬然起於北海而入於南海也,然而指我則勝我,鰌我亦勝我。雖然,夫折大木,蜚大屋者,唯我能也,故以眾小不勝為大勝也。為大勝者,唯聖人能之。」

# src: ZHUANG 17.3.1 Guo Qingfan 595; Wang Shumin 617; Fang Yong 451; Chen Guying 432

# dating: 8110

孔子遊於匡,宋人圍之數匝,而弦歌不惙,子路入見,曰:「何夫子之娛也?」

# src: ZHUANG 17.3.2 Guo Qingfan 596; Wang Shumin 618; Fang Yong 451; Chen Guying 432

# dating: 8110

孔子曰:「來!吾語女。我諱窮久矣,而不免,命也;求通久矣,而不得,時也。當堯、舜而天下无窮人,非知得也;

# src: ZHUANG 17.3.3 Guo Qingfan 596; Wang Shumin 618; Fang Yong 451; Chen Guying 432

# dating: 8110

當桀、紂而天下无通人,非知失也;時勢適然。夫水行不避蛟龍者,漁父之勇也;陸行不避兕虎者,獵夫之勇也;

# src: ZHUANG 17.3.4 Guo Qingfan 596; Wang Shumin 618; Fang Yong 451; Chen Guying 432

# dating: 8110

白刃交於前,視死若生者,烈士之勇也;知窮之有命,知通之有時,臨大難而不懼者,聖人之勇也。由處矣,吾命有所制矣。」

# src: ZHUANG 17.3.5 Guo Qingfan 597; Wang Shumin 618; Fang Yong 451; Chen Guying 433

# dating: 8110

无幾何,將甲者進,辭曰:「以為陽虎也,故圍之。今非也,請辭而退。」

# src: ZHUANG 17.4.1 Guo Qingfan 597; Wang Shumin 620; Fang Yong 452; Chen Guying 435

# dating: 8110

公孫龍問於魏牟曰:「龍少學先王之道,長而明仁義之行;合同異,離堅白;然不然,可不可;困百家之知,窮眾口之辯;

# src: ZHUANG 17.4.2 Guo Qingfan 597; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

吾自以為至達已。今吾聞莊子之言,汒焉異之。不知論之不及與,知之弗若與?今吾无所開吾喙,敢問其方。」

# src: ZHUANG 17.4.3 Guo Qingfan 598; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

公子牟隱机大息,仰天而笑曰:「子獨不聞夫埳井之鼃乎?謂東海之鱉曰:『吾樂與!吾跳梁乎井幹之上,入休乎缺甃之崖;赴水則接掖持頤,蹶泥則沒足滅跗;

# src: ZHUANG 17.4.4 Guo Qingfan 598; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

還虷蟹與科斗,莫吾能若也。且夫擅一壑之水,而跨跱埳井之樂,此亦至矣,夫子奚不時來入觀乎!』東海之鱉左足未入,而右膝已縶矣。

# src: ZHUANG 17.4.5 Guo Qingfan 598; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

於是逡巡而卻,告之曰:『夫海千里之遠,不足以舉其大;千仞之高,不足以極其深。禹之時十年九潦,而水弗為加益;湯之時八年七旱,而崖不為加損。

# src: ZHUANG 17.4.6 Guo Qingfan 598; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

夫不為頃久推移,不以多少進退者,此亦東海之大樂也。』於是埳井之鼃聞之,適適然驚,規規然自失也。

# src: ZHUANG 17.4.7 Guo Qingfan 601; Wang Shumin 627; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

「且夫知不知是非之竟,而猶欲觀於莊子之言,是猶使蚊負山,商蚷馳河也,必不勝任矣。且夫知不知論極妙之言而自適一時之利者,是非埳井之鼃與?

# src: ZHUANG 17.4.8 Guo Qingfan 601; Wang Shumin 627; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

且彼方跐黃泉而登大皇,无南无北,奭然四解,淪於不測;无東无西,始於玄冥,反於大通。子乃規規然而求之以察,索之以辯,是直用管闚天,用錐指地也,不亦小乎!子往矣!

# src: ZHUANG 17.4.9 Guo Qingfan 601; Wang Shumin 627; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

且子獨不聞夫壽陵餘子之學行於邯鄲與?未得國能,又失其故行矣,直匍匐而歸耳。今子不去,將忘子之故,失子之業。」

# src: ZHUANG 17.4.10 Guo Qingfan 603; Wang Shumin 628; Fang Yong 453; Chen Guying 436

# dating: 8110

公孫龍口呿而不合,舌舉而不下,乃逸而走。

# src: ZHUANG 17.5.1 Guo Qingfan 603; Wang Shumin 631; Fang Yong 456; Chen Guying 441

# dating: 8110

莊子釣於濮水,楚王使大夫二人往先焉,曰:「願以竟內累矣!」

# src: ZHUANG 17.5.2 Guo Qingfan 604; Wang Shumin 631; Fang Yong 457; Chen Guying 441

# dating: 8110

莊子持竿不顧,曰:「吾聞楚有神龜,死已三千歲矣,王巾笥而藏之廟堂之上。此龜者,寧其死為留骨而貴乎?寧其生而曳尾於塗中乎?」

# src: ZHUANG 17.5.3 Guo Qingfan 604; Wang Shumin 631; Fang Yong 457; Chen Guying 441

# dating: 8110

二大夫曰:「寧生而曳尾塗中。」

# src: ZHUANG 17.5.4 Guo Qingfan 604; Wang Shumin 631; Fang Yong 457; Chen Guying 441

# dating: 8110

莊子曰:「往矣!吾將曳尾於塗中。」

# src: ZHUANG 17.6.1 Guo Qingfan 605; Wang Shumin 633; Fang Yong 457; Chen Guying 442

# dating: 8110

惠子相梁,莊子往見之。或謂惠子曰:「莊子來,欲代子相。」於是惠子恐,搜於國中三日三夜。

# src: ZHUANG 17.6.2 Guo Qingfan 605; Wang Shumin 633; Fang Yong 457; Chen Guying 442

# dating: 8110

莊子往見之,曰:「南方有鳥,其名鵷鶵,子知之乎?夫鵷鶵,發於南海而飛於北海,非梧桐不止,非練實不食,非醴泉不飲。

# src: ZHUANG 17.6.3 Guo Qingfan 605; Wang Shumin 633; Fang Yong 457; Chen Guying 442

# dating: 8110

於是鴟得腐鼠,鵷鶵過之,仰而視曰:『嚇!』今子欲以子之梁國而嚇我邪?」

# src: ZHUANG 17.7.1 Guo Qingfan 606; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

莊子與惠子遊於濠梁之上。莊子曰:「儵魚出游從容,是魚樂也。」

# src: ZHUANG 17.7.2 Guo Qingfan 606; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

惠子曰:“「子非魚,安知魚之樂?」

# src: ZHUANG 17.7.3 Guo Qingfan 607; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

莊子曰:「子非我,安知我不知魚之樂?」

# src: ZHUANG 17.7.4 Guo Qingfan 607; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

惠子曰:「我非子,固不知子矣;子固非魚也,子之不知魚之樂,全矣。」

# src: ZHUANG 17.7.5 Guo Qingfan 607; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

莊子曰:「請循其本,子曰『女安知魚樂』云者,既已知吾知之而問我,我知之濠上也。」